برنامه‌نویسان بخصوص کسانی که برنامه تهیه گزارش‌های قابل چاپ ایجاد می‌کنند حتما نیاز به یک ابزاری برای تعیین محل دقیق قرار‌گیری اطلاعات دارند مثلا فرض‌کنید می‌خواهید درون یک فرم کاغذی چاپ‌شده و آماده که سربرگ شرکت را نیز دارد اطلاعات فاکتور فروش را چاپ‌کرده و تحویل‌دهید. این‌کار درظاهر ساده می‌باشد اما قرار دادن اطلاعات دقیقا در محلی‌خاص بسیار سخت است برای نمونه قراردادن نام مشتری دقیقا در محل مورد نظر(یعنی در جلوی کلمه نام‌مشتری که روی کاغذ چاپ شده‌است) نیاز به چندین بار سعی‌وخطا دارد تا کار بدرستی انجام‌شود، اما با سعی‌وخطا هم دقیقا نمی‌توان اطلاعات را درست ارنج(Arrange) نمود. اما ابزاری مانندخطکش که ابعاد کاغذ درآن مشخص‌باشد کمکی بزرگ در این راه به برنامه‌نویس می‌کند. با این ابزار دقت قراردادن اشیا در محلی خاص افزایش یافته و امکان هم‌تراز نمودن افزایش می‌یابد. البته این ابزار از نظر امکانات بسیار ابتدایی می‌باشد، یک خطکش باید دارای واحداندازه‌گیری، قابلیت زوم(Zoom)شدن و یا اسکیلینگ(Scaling)، قابلیت اسکرول(Scroll)شدن و چندین امکان دیگری باشد تا به توان از آن استفاده نمود. در این مقاله سعی می‌گردد در چند مرحله تک‌تک قابلیت‌های موردنیاز را به آن اضافه‌نمود.

برای برنامه‌نویسی در حوزه اطلاعات در بیشتر زمان‌ها نیاز به تهیه انواع نمودارها از جمله نمودارپای(PieChart)، میله‌ای(BarChart)، خطی(LineChart) و ... می‌باشد، زیبای یک برنامه به وجود همین نمودارها وابسته می‌باشد چراکه فقط با یک نگاه می‌تواند اطلاعات بسیاری را از یک نمودار دریافت کرد. ابزارهای مختلفی برای تولید این نمودارها موجود است برای نمونه اکسل(Excel)، پاوربی‌آی(PowerBI)، کلیک‌ویو(Qlikview) و ... اما همه این ابزارها خارج از محیط برنامه‌نویسی‌مان هستند و استفاده از نمودارهای تولیدشده توسط این نرم‌افزارها درون برنامه خودمان امکان‌پذیر نیست. در محیط برنامه‌نویسی ویژوال‌استودیو نیز می‌توان از ابزارهای تولید نمودار استفاده کرد مانند wpfToolkit، LiveChart، ScottPlot، oxyplot، Telerik، DevExpress، Syncfusion، SciChart WPF و بسیاری دیگر از این نوع ابزارها موجود است که برخی رایگان و برخی مانند تلریک را باید خریداری نمود. هرکدام از این ابزارها دارای قابلیت‌ها و محدودیت‌های خودشان می‌باشند. در این مقاله هدف ساخت یک نمودارپای بصورت مستقل از این ابزارها و فقط با کمک WPF می‌باشد. قابلیت‌هایی چون لیبل(lable)، دونات‌شکل(Doughnut)، خروج‌ازمرکز(Indent) و ... در آن درنظر گرفته‌شده که شما نیز می‌توانید قابلیت‌های مدنظر خودتان را به آن بیفزایید.

زیبایی در طراحی ابزار یکی از صفات بارز در WPF می‌باشد، داشتن کنترل‌هایی همانند کنترل‌های موجود در برنامه‌نویسی فرم‌بیس از نظر کارایی مناسب است اما بدلیل استفاده WPF از دایرکت‌ایکس در پس‌زمینه اگر بتوان کنترل‌های گرافیکی زیباتر و جذاب‌تر با همان کارایی ایجاد کرد کاری‌است بسیار دلچسب. برنامه‌نویس‌هایی که با ابزارها و کنترل‌های تلریک آشنایی دارند, حتما RadToggleSwitchButton را دیده‌اند، یک کنترل زیبا بصورت دکمه خاموش و روشن که مانند کلید لامپ می‌باشد اما همانند یک ToggleButton در WPF عمل‌می‌کند، و یا یک RadPathButton که به شما امکان تهیه یک دکمه(Button) با شکل دلخواه(با استفاده از PathGeometry) را می‌دهد و کارایی آن دقیقا معادل Button در WPF است و یا ابزارهای ساخت منوبار و تولزبار و ... که همگی بصورت بسیار زیبا در تلریک یافت می‌شود. این قابلیت‌ها فقط بدلیل محیط گرافیکی در WPF امکان‌پذیر است. اما برای تهیه هرکدام از این کنترل‌ها باید تمپلیت(Template) آن‌ را ساخت، این‌کار چندان ساده نیست و شاید حتی دربرخی موارد غیرممکن به نظربرسد. اما اگر بشود تمپلیت یک کنترل را بدست‌آورد براحتی می‌توان نمونه مشابه(با کمی تفاوت) ایجاد کرد. در ادامه نحوه بدست‌آوردن تمپلیت یک کنترل دلخواه را خواهید دید.

اگر برنامه‌نویس کامپیوتر باشید و با داده سروکار داشته باشید لزوم گزارش‌گیری را حتما مشاهده نموده‌اید. فرض کنید یک برنامه برای منابع انسانی شرکتی نوشته‌اید و تمامی داده‌های پرسنل شرکت نیز توسط اپراتورها وارد شده، حال اگر نتوانید گزارش‌هایی از اطلاعات واردشده به برنامه را تهیه کرده و به کاربران آن ارائه نمایید، برنامه شما کارایی نخواهد داشت. یا وقتی که اطلاعات مالی شرکت را در برنامه مالی(نرم‌افزار حسابداری) وارد کرده‌اید ولی نمی‌توانید حتی گزارشی از موجودی بانک‌تان را مشاهده نمایید آنگاه آن برنامه برای شما ارزش چندانی ندارد. پس فقط ورود اطلاعات نیست که مهم است بلکه گزارش‌گیری از داده‌ها بخصوص برای کاربران آن نیز اهمیت ویژه دارد. اهمیت گزارش آنگاه مهم‌تر می‌شود که لازم باشد گزارشی به مدیریت ارشد برای تصمیم‌های مهم که می‌تواند سرنوشت شرکت را تغییر دهد ارائه نمایید. در برنامه نویسی با ابزارهایی چون ویژوال‌استودیو(Visual Studio) یا دلفی(Dephi) و ... ابزارهایی همانند ریپورت بیلدر(Report Builder) وجود دارد که به شما در ارائه گزارش کاربری کمک می‌کند، اما برای گزارش‌های مدیریتی چه باید کرد.

ابزارهایی چون کلیک‌ویو و پاوربی‌آی و ... کاملا محیط مخصوص به خود دارند و محیط گزارش‌گیری در آن‌ها از محیط نرم‌افزارنویسی جدا می‌باشد. اما آیا می‌توان محیط گرافیکی زیبایی چون کلیک‌ویو را درون ویژوال‌استودیو وارد کرد. پاسخ بلی هست. شرکت ماکروسافت برای محیط برنامه‌نویسی ویژوال‌استودیو یک پایه گرافیکی به‌نام WPF (کوتاه‌ شده (Windows Presentation Foundation ایجاد کرده‌است.

برنامه‌نویسی در این محیط کاملا با محیط اصلی ویژوال‌استودیو متفاوت است. اما فرض براین است که شما با این محیط آشنایی دارید. البته درآینده حتما آموزش برنامه‌نویسی WPF را ارائه خواهم‌کرد. درادامه نحوه ساخت یک گییج خطی عمودی(Vertical Linear Gauge) را با بکارگیری ابزارهای تلریک(Telerik) فراخواهید گرفت.