در مقاله ست‌اکسپرژن‌‌ها در کلیک‌ویو با مفهوم ست‌اکسپرژن و قانون‌های حاکم بر آن آشنا شده‌اید. در آن مقاله، دیدید که چگونه یک ست‌اکسپرژن با ساخت مجموعه‌ها و ترکیب آن‌ها با استفاده از عملگرهایی مانند اجتماع، اشتراک، تفاضل و تفاضل متقارن مجموعه‌ای جدید می‌سازد و با استفاده از این مجموعه تازه، نتایج یک تابع همانند جمع و یا میانگین را محاسبه‌می‌کند. از آنجایی که کلیک‌ویو همچون یک‌ دیتابیس(همانند SQL) عمل‌می‌کند، لذا اگر بخواهیم ست‌اکسپرژن‌ها را با دستورهای SQL مقایسه کنیم باید آن را با ترکیبی از دستورهای where، union، cross join و نظیر این‌ها مقایسه‌کنیم. هر ست‌اکسپرژن شامل چند بخش می‌باشد(این بخش‌ها عبارتند از ست‌مدی‌فایر، ست‌آیدنتی‌فایر و ست‌اوپریتور). هر ست‌مدی‌فایر تقریبا(توجه شود تقریبا) مشابه دستور where در SQL می‌باشد و ترکیب ست‌آیدنتی‌فایر با ست‌اوپریتور را می‌توان با union و cross join مقایسه کرد. اگر با دیتابیس کارکرده باشید یادگیری دستورهای ست‌اکسپرژن چندان سخت نخواهد بود. تمرین و حل مسئله بهترین روش یادگیری می‌باشد، لذا در این مقاله با یک مثال کاربردی به استفاده از ست‌اکسپرژن‌ها خواهیم‌پرداخت. 

کلیک‌ویو یک برنامه یا اپلیکیشن(Application) برپایه معماری سه‌لایه برای جمع‌آوری داده‌ها از منابع مختلف همانند دیتابیس‌هایی چون اوراکل و یا اس‌کیو‌ال، صفحه گسترده‌ها همانند اکسل‌ فایل، فایل‌های متنی و ... و ذخیره این داده‌ها درون یک فایل از نوع داده کلیک‌ویو می‌باشد، پس از جمع‌آوری و ذخیره داده‌ها، ساختار مدل داده‌ای تهیه‌می‌گردد و در نهایت کاربر می‌تواند از آن برای تهیه داشبورد مورد نظر استفاده‌نماید. کلیک‌ویو در برخورد با داده، آن‌ها را هم‌چون یک مجموعه می‌بیند، این بدین معنی است که هر جدول از داده‌ها درقالب یک یا چند مجموعه مدل‌سازی می‌گردد. با این روش تمامی عملیات‌های مرتبط با نظریه مجموعه‌ها همانند اشتراک، اجتماع، متمم و ... بر روی داده‌ها قابل انجام است. دستوراتی چون Aggr و یا عبارات مجموعه‌ای(Set Experssions) در کلیک‌ویو به داده همچون عضوی از یک مجموعه(منظور از مجموعه مفهوم ریاضی آن در نظریه مجموعه‌ها می‌باشد) نگاه می‌کنند. ست‌اکسپرژن برای تعریف و مشخص‌کردن محدوده یک محاسبه استفاده می شود(برای نمونه، وقتی می‌خواهیم دستور sum را اجرا کنیم با استفاده از ست‌اکسپرژن می‌توانیم محدوده‌ای را که می‌خواهیم عمل جمع انجام شود را مشخص کنیم(چیزی شبیه دستور where در SQL). در این‌جا می‌خواهیم نحوه تعریف و استفاده از عبارات مجموعه‌ای را در کلیک‌ویو بررسی کنیم.

یکی از جلوه‌های زیبای یک سیستم داشبورد استفاده از انواع مختلف چارت‌ها و نمودارها برای بهبود در سیستم‌ تصمیم‌گیری می‌باشد. مدیران تصمیم‌گیرنده! در یک سازمان با استفاده از اطلاعات نمایش‌ داده‌شده در یک سیستم داشبورد می‌توانند برای آینده تصمیم‌گیری کرده و براساس آن اقدامات لازم را انجام‌دهند. نمودارها باید تمام آن چیزی را که یک مدیر نیازدارد در کمترین زمان و با کمترین اطلاعات و نمودار، اما با بیشترین دقت و کارایی ارائه‌دهند. برخی از مدیران(بخصوص مدیران ایران‌زمین) حتی لازم دارند سیستم داشبورد با این داده‌ها تصمیم بگیرد تا زحمت تصمیم‌گیری و تبعات آن دامن‌شان را نگیرد(اینگونه مدیران بسیار شگفت‌انگیز  و فراوان هستند)، کافی است اطلاعات نمایش داده شده کمی(حتی کمتر از کمی) زیاد باشد، آنگاه شما می‌مانید و یک سیستم داشبورد ناکارآمد که باعث شده سازمان به اهدافش نرسد و حتی شکست بخورد(حتی بهترین داشبورد هم از تهمت ناکارآمدی مصون نیست، درصورتی که مدیران بسیار لایق و کاردان هستند). یکی از نمودارهای بسیار کارآمد که می‌تواند جلوی تهمت ناکارآمدی را بگیرد نمودار میله‌ای‌آبشاری می‌باشد. فرض کنید اطلاعات فروش بازاریابان را دارید و می‌خواهید با استفاده از نمودار میله‌ای اطلاعات فروش را نمایش دهید و در ضمن می‌خواهید نمایش به‌گونه‌ای باشد تا با نگاهی سهم هریک از افراد نسبت به فروش کلی مشخص‌گردد. نمودار میله‌ای به تنهایی توانایی آن را ندارد اما نمودار میله‌ای‌آبشاری این امکان را براحتی فراهم می‌کند.

یکی از مشکلات بر سر راه زیباسازی یک گزارش استفاده از تصویر و نمایش آن می‌باشد. البته با وجود تکنولوژی‌های جدید در برنامه‌نویسی دیگر این‌کار مشکلی به‌ حساب نمی‌آید. فرض کنید که شما می‌خواهید یک گزارش کلیک‌ویو برای یک نرم‌افزار پرسنلی طراحی‌ کنید، نخستین قدم در زیباسازی آن، نمایش تصویر چهره پرسنل است چرا که کاربر گزارش شما فقط با دیدن تصویر حتی بدون دانستن نام شخص می‌تواند به خواسته خود برسد(بخصوص اگر این شخص مدیرعامل و یا مدیر بخش نیروی انسانی باشد و حافظه تصویری نیرومندی هم داشته باشد). در بیشتر مواقع تصاویر در یک فولدر و با فرمت تصویری مانند jpg و png و ... ذخیره می‌شوند، کلیک‌ویو قابلیت خواندن فایل را از درون یک فولدر را دارد،‌ کافیست ارتباطی میان نام فایل و اطلاعات آن شخص در فایل دیتابیس‌مان برقرار کنیم. مثلا یک فیلد که نام فایل تصویر درون آن قرار دارد را در جدول اطلاعات افراد نگهداری کنیم. در این‌جا هدف برقراری این ارتباط نیست بلکه خواندن فایل‌های تصاویر و نمایش آن‌ها در کلیک‌ویو می‌باشد.

گزارش جدول‌محوری یا همان Pivote Table یک گزارش نیرومند برای تحلیل داده‌ها است که امکان محاسبات گسترده را برای گروه‌ یا دسته‌های مختلف داده بوجود آورده است. بیشتر افرادی که به تحلیل داده‌ها، مشغول هستند از این ابزار معروف در صفحه‌گسترده‌ی(Spread Sheet) اکسل استفاده کرده و یا می‌کنند. بیل جلن(Bill Jelen) و مایک الکساندر(Mike Alexander) درکتاب خودشان به نام Pivote Table Data Crunching از پیتو سالاس(Pito Salas) به‌عنوان پدر جدول‌های‌محوری یاد می‌کنند. سالاس در حین کار بر روی مفهومی برای یک برنامه جدید که در نهایت به یک صفحه‌گسترده Lotus Improv منجر شد، متوجه‌شد که صفحات‌گسترده الگوهایی از داده‌ها دارند، و اگر ابزاری باشد که به کاربر کمک کند تا این الگوها را شناسایی کند، به ساخت سریع مدل‌داده پیشرفته کمک می‌کند(برداشت از ویکیپدیا).

بسیاری از شرکت‌ها برای اطلاعات مورد نیازشان از اکسل و شیت‌های آن استفاده می‌کنند. اکسل قابلیت‌های بی‌شماری در نگهداری داده‌ها، آنالیز و ارزیابی آن‌ها دارد. از دستور‌های آماری چون sum و average و ... که با آن‌ها می‌توان اطلاعات آماری چون میانگین و انحراف‌معیار و از این قبیل بدست‌آورد و یا دستورهای lookup که امکان جستجوی داده‌ی خاصی در انبوهی از داده‌ها به ما می‌دهد و یا دستورهای مهندسی که این امکان را فراهم‌می‌کند تا تابع‌های مهندسی مانند تابع بسل و یا عددهای مختلط بر روی داده‌ سلول‌های اکسل بکارگرفت. دراینجا هدف آموزش اکسل نیست اما فرض کنید که در یک شرکت، اطلاعات فروش درون یک فایل اکسل ذخیره شده باشد، البته نه در یک شیت بلکه در چندین شیت مختلف. در گذشته نحوه اتصال به یک فایل اکسل و دریافت اطلاعات از یک شیت(Sheet) را آموزش داده‌ایم. اگر از دو یا چند شیت مجزا(تعداد شیت‌ها محدودباشد) بخواهیم اطلاعات را دریافت کنیم با استفاده از دستورLOAD به تعداد شیت‌ها می‌توان اطلاعات را خواند، اما نکته اینجاست که گاهی تعداد شیت‌ها بسیار زیاد می‌باشد و یا تعداد شیت‌ها متغیر بوده و امکان دارد با گذشت زمان کم و زیاد شود حال چه باید کرد و یا حتی از آن بدتر نام شیت‌ها متغیر باشند(چرا که دستور LOAD از نام شیت استفاده می‌کند). به‌راستی در این وضعیت چه‌باید کرد؟

با یک مثال مسئله بازتر خواهد شد: فرض کنید اطلاعات فروش برای هر بازاریاب در یک شیت جدا ذخیره‌شده باشد و مثلا اگر یک بازاریاب روزی مرخصی بود، هیچ شیتی برای آن بازاریاب در فایل اکسل وجود نخواهد داشت. پس در عمل اگر روزی 5 بازاریاب سرکارباشند ما 5 شیت مجزا داریم و اگر روزی 4 بازاریاب داشته‌باشیم(یکی مرخصی باشد) فقط 4 شیت خواهیم داشت.

کلیک‌ویو کار کرده باشید زیبایی گزارش‌های آن حتمن چشم شما را گرفته است. نمودارهایی چون گیج(Gauge Chart)، نمودار میله‌ای(Bar Chart)، نمودار پای(Pie Chart)، نمودار مخروطی(Funnel Chart)، نمودار راداری یا تارعنکبوتی(Radar Chart) و چندین نمودار دیگر که می‌توان استفاده نمود.

اما کاربرد اصلی محیط‌هایی همچون کلیک‌ویو و یا پاوربی‌آی در گزارش‌های داشبوردی تولید شده‌ توسط آن‌ها است. منظور از داشبورد محیطی است که مدیر یا تحلیل‌گر ارشد بتواند با استفاده از اطلاعات آن تصمیم‌های خاص مدیریتی بگیرد. وقتی مدیر یا تحلیل‌گر بخش فروش، داده‌های فروش شرکت را بررسی می‌کند براساس این داد‌ها شاید نیاز به گزارش‌های جدید پیدا کند، اما خود این گزارش‌ها باعث ایجاد گزارش‌های دیگر می‌گردد و از طرفی مدت زمان تهیه آن‌ها باعث از دست رفتن زمان در تصمیم‌گیری می‌شود.

راه‌حل چیست؟ بهترین کار تهیه گزارشی است که با کاربراصلی(در اینجا مدیرارشد و یا تحلیل‌گر) تعامل داشته و هر گزارشی را که کاربراصلی بخواهد با چند کلیک انجام دهد. چنین محیطی یک محیط تعاملی برای ساخت گزارش دلخواه می‌باشد. در ادامه چگونگی ساخت یک محیط تعاملی در کلیک‌ویو را نشان می‌دهیم.

درسال 1993 شرکت کلیک‌تک(QlikTech) در کشور سوئد اقدام به تولید پلتفرم تحلیل کسب‌کار(Business Analytics Platform) کرد. دو محصول اصلی این شرکت QlikReplicate و QlikSence می‌باشد. هر دوی این محصولات برای هوش کسب‌وکار(Business Intelligence به اختصار BI) و تجمیع‌داده(Data Integration) طراحی شده‌اند. هدف اصلی شرکت تولید نرم‌افزاری برای جمع‌آوری داده از منابع مختلف و نمایش آنها می‌باشد. نرم‌افزار کلیک‌سنس(Qlik Sense) که برپایه سیستم ابری(Cloud Base) استوار است و نرم‌افزار کلیک‌ویو(Qlikview) هر دو با موتوری برای تحلیل داده حجیم طراحی شده‌اند. داده‌ها می‌تواند از درون فایل اکسل یا یک فایل متنی و یا از جدول‌هایی از درون یک دیتابیس همانند SQL و یا Oracle و حتی از جدولی در درون فایل اکسس(Access) و یا حتی به صورت اینلاین(inline) خوانده شود. برای راه‌اندازی کلیک‌ویو برای یک شرکت نیاز به حداقل کلیک‌ویو دسکتاپ(برای جمع‌آوری و تحلیل داده) کلیک‌ویو سرور(جهت پشتیبانی از فایل‌های ایجاد شده توسط کلیک‌ویو دسکتاپ و نمایش آنها برای کاربران) می‌باشد. برای شروع لازم است نرم‌افزار کلیک‌ویو دسکتاپ را نصب نمایید. در ادامه با استفاده از نرم‌افزار کلیک‌ویو دسکتاپ اقدام به نمایش نمودار فروش به تفکیک ماه خواهیم کرد.

حتما میدانید که کلیک‌ویو قابلیت تعریف متغیر را دارد با استفاده از متغیرها میتوایند امکاناتی چون فعال یا غیرفعال کردن یک نمودار(Chart) یک متن(Text) و یا یک دکمه(Button) و ... انجام دهید و یا با استفاده از آن‌ها حتی فرمول محاسبه را به فراخور مسئله تغییر دهید. یکی از روش‌های تعریف متغیر استفاده از منوی تنظیمات(Setting) انتخاب گزینه بررسی اجمالی متغیر(Variable Overview) و یا با استفاده از دکمه‌های میانبر Ctrl+Alt+V پنجره متغیرها باز می‌شود و روش دیگر نوشتن و تعریف متغیر درون اسکریپت است. دو دستور Set و Let برای تعریف متغیر درون اسکریپت کلیک‌ویو مورداستفاده می‌باشد.

اینجا هدف توضیح دستور Join نیست و فرض بر این است که شما با این دستورات در پایگاه داده SQL آشنا هستید، اما بد نیست تا برای یادآوری توضیح کوتاهی داده شود. وظیفه دستور Join الحاق دو(و یا بیشتر) جدول و ایجاد یک جدول جدید می‌باشد، در واقع، زمانی که بین دو جدول عمل join را انجام می‌دهیم، از هر جدول یک ستون را انتخاب و به یکدیگر الحاق می‌کنیم. این دو ستون، شامل داده‌ی مشترک در میان دو جدول هست.  دستور Join انواع گوناگونی دارد که شما بسته به نیاز خود می‌توانید از آن‌ها استفاده کنید. در ادامه، به انواع دستور join خواهیم پرداخت.