ابزارهای آفیس یکی از کاربردی‌ترین نرم‌افزارهای کار با کامپیوتر می‌باشند، ابزاری چون اکسل(Excel) که یک صفحه گسترده(Spread Sheet) بسیار کارا است که با استفاده از آن می‌توان اعداد را در جدول‌ها و یا در نمودارهای گوناگون نمایش داد، از قابلیت‌های خوب اکسل استفاده از فرمول در جدول‌ها می‌باشد. ابزار دیگر پاورپوینت می‌باشد، پاورپوینت نرم‌افزاری است که با کمک آن می‌توان متن، تصویر، نمودار، جدول‌، صدا، فیلم و ... را در اسلایدهای مختلف با بکارگیری افکت‌های دیداری گوناگون قرار داده و میان اسلایدها حرکت نمود. کاربرد اصلی آن، ارائه مقاله و مطالب مورد نظر در کنفرانس‌ها و سمینارها و یا در جلسات مدیریتی می‌باشد، چرا که سادگی و زیبایی و امکانات موجود در آن این امکان را به سخنران می‌دهد تا مفهوم مورد نظر خود را بهتر و قابل فهم‌تر به مخاطب ارائه نماید. بسیاری از شرکت‌ها در جلسه‌های مدیریتی خود از این نرم‌افزار برای ارائه مسائل مالی، نیروی انسانی و سایر موارد استفاده‌می‌کنند. اما برخی از شرکت‌ها(تقریبا همه شرکت‌های ایران) بجای بکارگیری این نرم‌افزار تنها برای مطالب مهم و جلسات مدیریتی، از آن به عنوان یک برنامه گزارش‌گیری استفاده می‌کنند. برای نمونه به صورت روزانه گزارش مبالغ پرداختی و دریافتی، میزان فروش و خرید، هزینه روزانه و ... را در پاورپوینت‌های جدا(فایل‌های جداگانه) تهیه‌می‌کنند و برای استفاده در اختیار دیگر همکارانشان قرارمی‌دهند. ساختن گزارشی آن‌هم با پاورپوینت(چرا که  پاورپوینت نرم‌افزار گزارش‌گیری نیست) و آن‌هم روزانه واقعا کاری سخت و طاقت‌فرسا می‌باشد. اما اگر دقت شود این گزارش‌ها(منظور گزارش‌های روزانه) دارای شکل و فرمت یکسان می‌باشند. بدین‌معنا که اسلایدها همگی تقریبا(یا بیشتر اسلایدها) مشابه هستند. لذا می‌توان با استفاده از برنامه‌نویسی VBA که مخفف Visual Basic for Application می‌باشد، تولید گزارش‌ روزانه را ساده‌تر کرد.

حتما با نرم‌افزارهایی که گزارشی را نمایش می‌دهند آشنایی‌دارید، برای مثال وقتی می‌خواهید گردش حساب(گزارش گردش حساب) خود را در موبایل‌بانک و یا اینترنت‌بانک مشاهده‌کنید، نخست باید محدوده تاریخ را وارد‌کنید، سپس به گردش حسابتان دسترسی پیدانمایید، و یا وقتی می‌خواهید ورودوخروج خود را در سیستم کارکرد شرکت‌تان مشاهده کنید باید ماه مورد نظر را انتخاب نمایید. نرم‌افزار اکسل برای داده‌ی ورودی بسیار کارا است اما برای جستجوی در اطلاعات(بخصوص وقتی اطلاعات در شیت‌های مختلف قرار دارند) و گزارش‌گیری از آن‌ها نیاز است در هر شیت جداگانه جستجو گردد و تهیه گزارش در آن به مفهومی که دربالا گفته شد(انتخاب برخی پارامترهادر یک فرم ورودی و نمایش آن‌ها در قالب فرمت گزارش) را ندارد. در اینجا می‌خواهیم یک فرم ورود اطلاعات و یک فرم گزارش ایجاد نماییم. فرض کنید چندین شیت دارید که هر شیت مربوط به یک مشتری است، که در تاریخ‌های گوناگون مبالغی کالاهای متفاوت از شما خریداری کرده‌است. می‌خواهیم یک شیت ایجادکنیم و که درون آن با استفاده از کامبوباکس(تقریبا مشابه چیزی با کارکرد کامبوباکس) بتوان با انتخاب مشتری، کالا و تاریخ مبلغ خرید را نمایش دهیم. توجه کنید دراینجا هر مشتری یک شیت خاص خود دارد. و یا اصلا می‌خواهید با انتخاب مشتری نمودار خرید آن به تفکیک کالا و یا تاریخ نمایش‌داده‌شود. اگر بخواهیم یک صفحه ایجاد کنیم که با انتخاب نام مشتری تمامی جستجوها در شیت همان مشتری انجام شود بدون آن‌که نیاز به رفتن به شیت مشتری مورد نظر باشد چه باید کرد؟

در این مقاله سعی بر آن است چند ترفند و راه‌کار برای کار با فایل‌های اکسل آموزش داده‌شود، شاید برخی را بدانید و شاید برای برخی دیگر راه بهتری سراغ داشته باشید(که اگر آن را برای سایت بفرستید تا با نام خودتان در سایت اضافه شود ممنون خواهم شد).

یک فایل اکسل دارید، شامل تعداد بسیار بسیار زیادی شیت. یافتن شیت مورد نظرتان در میان آن‌همه شیت مشکل‌ساز است. تعداد شیت‌ها بحدی زیاد است که با چشم بدنبال آن گشتن سخت است و بخصوص اسکرول کردن تب نام شیت‌ها کسالت‌بار، اگر امکانی باشد که لیست تمام شیت‌ها دردسترس باشد و با زدن کلیک روی آن‌ها به شیت موردنظر رفت بسیار عالی‌ست. روش‌هایمختلفی در این‌باره وجود دارد یکی استفاده از ماکرو(که نیاز است فایل اکسل از نوع Macro Enable باشد) و یا از دستورات و فرمول‌های درونی اکسل که ساده‌تر است.

اگر اکسل کار می‌کنید حتما با جستجو در اکسل آشنا هستید. هرگاه که بخواهید در یک شیت بدنبال یک کلمه یا جمله بگردید و یا بخواهید فقط ردیف‌هایی نمایش داده‌شود که شامل یک کلمه خاص می‌باشد از این روشهای جستجو استفاده می‌کنید. به فرض داخل یک شیت هستید، می‌توانید با زدن دکمه‌های Ctrl+F پنجره جستجو را بازکرده و کلمه یا جمله موردنظرتان را تایپ و جستجو نمایید، و یا اگر نیاز به نمایش اطلاعاتی دارید که فقط شامل کلمه یا جمله‌ای خاص است کافیست برای تک‌تک ستون‌ها، یک نام انتخاب کرده و با استفاده از تب Home و زدن دکمه Sort & Filter تمامی ستون‌ها را مجهز به فیلتر کرده و با استفاده از آن کلمه مورد نظر را جستجو نمایید. اما اگر داده‌ها در یک شیت و محل جستجو در شیت دیگر باشه چه باید کرد. فرض کنید یک شیت(برای نمونه نام آن را شیت‌داده می‌گذاریم) دارید که درون آن اطلاعات و داده‌ها به‌صورت ستونی درج شده و در شیت دیگری(نام آن را شیت‌گزارش می‌گذاریم) می‌خواهید براساس نیاز برخی از اطلاعات را از شیت‌داده‌ نمایش‌دهید. برای مثال فرض کنید در شیت‌داده نام دانش‌آموزان به همراه نمره‌های آن‌ها برای هر درس قرار‌دارد و میخواهید در شیت دیگری فقط اطلاعات دانش‌آموزی که مورد نظر است را نمایش‌داده و نموداری برای آن تهیه‌نمایید. چون تعداد دانش‌آموزان بسیار است جستجوی چشمی هم کارساز نیست. روش‌های جستجوی گفته شده در بالا در این‌جا کارساز نیست، چرا که شیت‌ها مجزا می‌باشند.

در مقاله ست‌اکسپرژن‌‌ها در کلیک‌ویو با مفهوم ست‌اکسپرژن و قانون‌های حاکم بر آن آشنا شده‌اید. در آن مقاله، دیدید که چگونه یک ست‌اکسپرژن با ساخت مجموعه‌ها و ترکیب آن‌ها با استفاده از عملگرهایی مانند اجتماع، اشتراک، تفاضل و تفاضل متقارن مجموعه‌ای جدید می‌سازد و با استفاده از این مجموعه تازه، نتایج یک تابع همانند جمع و یا میانگین را محاسبه‌می‌کند. از آنجایی که کلیک‌ویو همچون یک‌ دیتابیس(همانند SQL) عمل‌می‌کند، لذا اگر بخواهیم ست‌اکسپرژن‌ها را با دستورهای SQL مقایسه کنیم باید آن را با ترکیبی از دستورهای where، union، cross join و نظیر این‌ها مقایسه‌کنیم. هر ست‌اکسپرژن شامل چند بخش می‌باشد(این بخش‌ها عبارتند از ست‌مدی‌فایر، ست‌آیدنتی‌فایر و ست‌اوپریتور). هر ست‌مدی‌فایر تقریبا(توجه شود تقریبا) مشابه دستور where در SQL می‌باشد و ترکیب ست‌آیدنتی‌فایر با ست‌اوپریتور را می‌توان با union و cross join مقایسه کرد. اگر با دیتابیس کارکرده باشید یادگیری دستورهای ست‌اکسپرژن چندان سخت نخواهد بود. تمرین و حل مسئله بهترین روش یادگیری می‌باشد، لذا در این مقاله با یک مثال کاربردی به استفاده از ست‌اکسپرژن‌ها خواهیم‌پرداخت. 

کلیک‌ویو یک برنامه یا اپلیکیشن(Application) برپایه معماری سه‌لایه برای جمع‌آوری داده‌ها از منابع مختلف همانند دیتابیس‌هایی چون اوراکل و یا اس‌کیو‌ال، صفحه گسترده‌ها همانند اکسل‌ فایل، فایل‌های متنی و ... و ذخیره این داده‌ها درون یک فایل از نوع داده کلیک‌ویو می‌باشد، پس از جمع‌آوری و ذخیره داده‌ها، ساختار مدل داده‌ای تهیه‌می‌گردد و در نهایت کاربر می‌تواند از آن برای تهیه داشبورد مورد نظر استفاده‌نماید. کلیک‌ویو در برخورد با داده، آن‌ها را هم‌چون یک مجموعه می‌بیند، این بدین معنی است که هر جدول از داده‌ها درقالب یک یا چند مجموعه مدل‌سازی می‌گردد. با این روش تمامی عملیات‌های مرتبط با نظریه مجموعه‌ها همانند اشتراک، اجتماع، متمم و ... بر روی داده‌ها قابل انجام است. دستوراتی چون Aggr و یا عبارات مجموعه‌ای(Set Experssions) در کلیک‌ویو به داده همچون عضوی از یک مجموعه(منظور از مجموعه مفهوم ریاضی آن در نظریه مجموعه‌ها می‌باشد) نگاه می‌کنند. ست‌اکسپرژن برای تعریف و مشخص‌کردن محدوده یک محاسبه استفاده می شود(برای نمونه، وقتی می‌خواهیم دستور sum را اجرا کنیم با استفاده از ست‌اکسپرژن می‌توانیم محدوده‌ای را که می‌خواهیم عمل جمع انجام شود را مشخص کنیم(چیزی شبیه دستور where در SQL). در این‌جا می‌خواهیم نحوه تعریف و استفاده از عبارات مجموعه‌ای را در کلیک‌ویو بررسی کنیم.

یکی از جلوه‌های زیبای یک سیستم داشبورد استفاده از انواع مختلف چارت‌ها و نمودارها برای بهبود در سیستم‌ تصمیم‌گیری می‌باشد. مدیران تصمیم‌گیرنده! در یک سازمان با استفاده از اطلاعات نمایش‌ داده‌شده در یک سیستم داشبورد می‌توانند برای آینده تصمیم‌گیری کرده و براساس آن اقدامات لازم را انجام‌دهند. نمودارها باید تمام آن چیزی را که یک مدیر نیازدارد در کمترین زمان و با کمترین اطلاعات و نمودار، اما با بیشترین دقت و کارایی ارائه‌دهند. برخی از مدیران(بخصوص مدیران ایران‌زمین) حتی لازم دارند سیستم داشبورد با این داده‌ها تصمیم بگیرد تا زحمت تصمیم‌گیری و تبعات آن دامن‌شان را نگیرد(اینگونه مدیران بسیار شگفت‌انگیز  و فراوان هستند)، کافی است اطلاعات نمایش داده شده کمی(حتی کمتر از کمی) زیاد باشد، آنگاه شما می‌مانید و یک سیستم داشبورد ناکارآمد که باعث شده سازمان به اهدافش نرسد و حتی شکست بخورد(حتی بهترین داشبورد هم از تهمت ناکارآمدی مصون نیست، درصورتی که مدیران بسیار لایق و کاردان هستند). یکی از نمودارهای بسیار کارآمد که می‌تواند جلوی تهمت ناکارآمدی را بگیرد نمودار میله‌ای‌آبشاری می‌باشد. فرض کنید اطلاعات فروش بازاریابان را دارید و می‌خواهید با استفاده از نمودار میله‌ای اطلاعات فروش را نمایش دهید و در ضمن می‌خواهید نمایش به‌گونه‌ای باشد تا با نگاهی سهم هریک از افراد نسبت به فروش کلی مشخص‌گردد. نمودار میله‌ای به تنهایی توانایی آن را ندارد اما نمودار میله‌ای‌آبشاری این امکان را براحتی فراهم می‌کند.

برنامه‌نویسان بخصوص کسانی که برنامه تهیه گزارش‌های قابل چاپ ایجاد می‌کنند حتما نیاز به یک ابزاری برای تعیین محل دقیق قرار‌گیری اطلاعات دارند مثلا فرض‌کنید می‌خواهید درون یک فرم کاغذی چاپ‌شده و آماده که سربرگ شرکت را نیز دارد اطلاعات فاکتور فروش را چاپ‌کرده و تحویل‌دهید. این‌کار درظاهر ساده می‌باشد اما قرار دادن اطلاعات دقیقا در محلی‌خاص بسیار سخت است برای نمونه قراردادن نام مشتری دقیقا در محل مورد نظر(یعنی در جلوی کلمه نام‌مشتری که روی کاغذ چاپ شده‌است) نیاز به چندین بار سعی‌وخطا دارد تا کار بدرستی انجام‌شود، اما با سعی‌وخطا هم دقیقا نمی‌توان اطلاعات را درست ارنج(Arrange) نمود. اما ابزاری مانندخطکش که ابعاد کاغذ درآن مشخص‌باشد کمکی بزرگ در این راه به برنامه‌نویس می‌کند. با این ابزار دقت قراردادن اشیا در محلی خاص افزایش یافته و امکان هم‌تراز نمودن افزایش می‌یابد. البته این ابزار از نظر امکانات بسیار ابتدایی می‌باشد، یک خطکش باید دارای واحداندازه‌گیری، قابلیت زوم(Zoom)شدن و یا اسکیلینگ(Scaling)، قابلیت اسکرول(Scroll)شدن و چندین امکان دیگری باشد تا به توان از آن استفاده نمود. در این مقاله سعی می‌گردد در چند مرحله تک‌تک قابلیت‌های موردنیاز را به آن اضافه‌نمود.

برای برنامه‌نویسی در حوزه اطلاعات در بیشتر زمان‌ها نیاز به تهیه انواع نمودارها از جمله نمودارپای(PieChart)، میله‌ای(BarChart)، خطی(LineChart) و ... می‌باشد، زیبای یک برنامه به وجود همین نمودارها وابسته می‌باشد چراکه فقط با یک نگاه می‌تواند اطلاعات بسیاری را از یک نمودار دریافت کرد. ابزارهای مختلفی برای تولید این نمودارها موجود است برای نمونه اکسل(Excel)، پاوربی‌آی(PowerBI)، کلیک‌ویو(Qlikview) و ... اما همه این ابزارها خارج از محیط برنامه‌نویسی‌مان هستند و استفاده از نمودارهای تولیدشده توسط این نرم‌افزارها درون برنامه خودمان امکان‌پذیر نیست. در محیط برنامه‌نویسی ویژوال‌استودیو نیز می‌توان از ابزارهای تولید نمودار استفاده کرد مانند wpfToolkit، LiveChart، ScottPlot، oxyplot، Telerik، DevExpress، Syncfusion، SciChart WPF و بسیاری دیگر از این نوع ابزارها موجود است که برخی رایگان و برخی مانند تلریک را باید خریداری نمود. هرکدام از این ابزارها دارای قابلیت‌ها و محدودیت‌های خودشان می‌باشند. در این مقاله هدف ساخت یک نمودارپای بصورت مستقل از این ابزارها و فقط با کمک WPF می‌باشد. قابلیت‌هایی چون لیبل(lable)، دونات‌شکل(Doughnut)، خروج‌ازمرکز(Indent) و ... در آن درنظر گرفته‌شده که شما نیز می‌توانید قابلیت‌های مدنظر خودتان را به آن بیفزایید.